İşitme Engelli Bireyin Özellikleri Nelerdir? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir Bakış
İstanbul’un kalabalık sokaklarında yürürken, bazen herkesin birbirine çarpıp geçtiği, kimsenin kimseyi dinlemediği bir atmosferin içinde buluyorum kendimi. Bir sabah metrobüste, karşımdaki koltukta başını eğmiş bir adamı fark ettim. Kulaklıkları kulağında, gözleri derin bir şekilde telefonda. Bir süre sonra, o kadar yoğun bir şekilde yazmaya başladığını gördüm ki, sessizce hareket ediyordu. Evet, bu adamın işitme engelli olduğunu fark ettim. Toplu taşımada gördüğüm küçük detaylar bazen, büyük bir gerçeği anlamamı sağlıyor. İşitme engelli bireylerin özellikleri nelerdir? Bu basit soru, aslında büyük bir toplumsal sorunun derinliklerine inmek demek.
Bugün, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından işitme engelli bireylerin dünyasına daha yakından bakmak istiyorum. Çünkü işitme engelli bireylerin yaşadığı deneyimler, yalnızca fiziksel bir engel olmanın ötesine geçiyor. Aksine, toplumun onları nasıl gördüğü, onlara nasıl davrandığı çok daha önemli bir soru.
İşitme Engelli Bireyin Özellikleri: Toplumsal Cinsiyet Perspektifi
Bir sabah işe gitmek için yola çıktığımda, metrobüste çok dikkatimi çeken bir sahneyle karşılaştım. Bir kadın, telefonuyla konuşmaya çalışıyordu ama sesli değil, yazılı bir şekilde. Metrobüs, sabah saatlerinde tıklım tıklım dolmuştu ve kadın sesli şekilde konuşamayacağını ima ettiğinde, insanlar ona garip bir şekilde bakıyordu. Oysa kadının bir işitme engeli vardı ve bu, onun toplumsal bir kimlik olarak nasıl algılandığını etkiliyordu. İşitme engelli bir kadının toplumdaki yeri, bir erkeğinkinden farklı olabiliyor. Kadınların toplumsal rollerine dair, engel durumu genellikle daha fazla önyargı yaratabiliyor.
Toplum, kadının fiziksel engelinin dışında, onun “toplumsal sorumluluklarını” yerine getirmesini bekliyor. Aile içindeki roller, iş yaşamındaki talepler ve dış dünyada sosyal normlar, kadınların engel durumlarıyla nasıl başa çıkmaları gerektiğini farklı şekillerde biçimlendiriyor. Mesela, işitme engelli bir kadın, iş yerinde erkek meslektaşlarına göre daha fazla zorluk yaşayabilir. Bu, sadece fiziksel bir engel değil, toplumsal cinsiyet rollerine de bir yansıma.
İşitme Engelli Bireyin Özellikleri ve Çeşitlilik
Çeşitlilik, işitme engelli bireylerin yaşadığı deneyimleri farklılaştıran önemli bir unsurdur. Benim gözlemlediğim kadarıyla, farklı topluluklardan gelen işitme engelli bireyler, genellikle topluma nasıl adapte olabilecekleri konusunda farklı çözümler üretiyorlar. Örneğin, İstanbul’da yaşayan işitme engelli bireylerin, metrobüs gibi toplu taşıma araçlarında rahatça seyahat etmeleri genellikle zor olabiliyor. Bu araçlarda işaret dilinin ya da görsel işaretlerin eksikliği, bir bireyi fazlasıyla dezavantajlı duruma düşürebilir.
Geçtiğimiz günlerde bir arkadaşım, işitme engelli bir çocukla tanıştığını anlatmıştı. Çocuğun ailesi, doğu kökenli bir ailedendi ve kültürel olarak işitme engelli çocukları olan ailelere dair farklı bir bakış açısına sahipti. Geleneksel olarak, engelli bireylerin daha çok evde tutulması ya da dışarıdan yardım almak yerine kendi çabalarıyla engeli aşmaları gerektiği düşünülüyordu. Oysa, toplumun farklı kesimlerinden gelen aileler, işitme engelli bireylere daha açık, destekleyici bir ortam sunuyordu. Bu çeşitlilik, her bireyin kendi engel durumuna farklı bir biçimde adapte olmasına olanak tanıyordu.
Sosyal Adalet ve İşitme Engelli Bireyler
Sosyal adalet, işitme engelli bireyler için farklı toplumlar ve çevreler arasındaki eşitsizlikleri ortadan kaldırma mücadelesidir. İstanbul’un yoğun yaşam koşullarında, bazen sokaklarda yürürken fark ettiğim bir gerçek şu: Toplum, işitme engelli bireylere çok fazla fırsat tanımıyor. Birçok iş yerinde, okullarda ya da kamusal alanda işitme engelli bireyler için yeterli altyapı ve destek yok. Mesela bir tiyatroya gittiğinizde, sesli uyarıların ya da açıklamaların olmaması, engelli bireylerin deneyimini kısıtlar. Bu durum, sosyal adaletin eksik olduğu ve işitme engelli bireylerin dışlandığı bir durumu yaratır.
Yine bir gün, sosyal medyada işitme engelli bir gencin eğitim hakkı için yaptığı bir paylaşımı gördüm. O gencin sesini duymaya çalışırken, toplumun ona sağladığı engelleri fark ettim. O gencin, okulda veya iş yerinde karşılaştığı zorluklar, sadece işitme engelinden değil, toplumun ona nasıl yaklaştığından da kaynaklanıyordu. Oysa sosyal adalet, her bireyin engel durumuna bakılmaksızın eşit haklara sahip olmasını gerektirir.
Günlük Hayatta İşitme Engelli Bireylerin Karşılaştığı Zorluklar
İstanbul’un kalabalık sokaklarında, bazen insanların göz ardı ettiği bu engeller, işitme engelli bireylerin her an karşılaştığı sorunları da gözler önüne seriyor. İşyerlerinde ya da toplumsal alanlarda, bir işitme engelli bireyin kendini ifade edebilmesi için işaret dili gibi özel becerilere ihtiyaç duyar. Fakat bu beceriler çoğu zaman fark edilmez ve görmezden gelinir. Bu, engelli bireylerin hayatını daha da zorlaştırır.
Bir gün, bir kafenin önünden geçerken, işitme engelli bir kadının garsona sesli sipariş verdiğini fark ettim. Garson, kadının söylediklerini anlamadı ve yanlış sipariş verdi. Kadın, zor bir şekilde yine tekrarlamak zorunda kaldı. Bu an, bana toplumsal iletişimsizlikle ilgili ne kadar önemli bir noktayı hatırlattı: İşitme engelli bireylerin sesini duyurabilmesi için toplumsal normların değişmesi gerekiyor.
Sonuç: Hep Birlikte Daha Adil Bir Toplum İçin
İşitme engelli bireylerin özellikleri sadece fiziksel engellerinin ötesine geçiyor. Bu bireyler, sosyal eşitsizlik, toplumsal cinsiyet önyargıları ve çeşitlilik gibi birçok faktörle de karşılaşıyor. Bugün toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden baktığımızda, işitme engelli bireylerin yaşadığı zorlukların, toplumun tüm üyeleri tarafından daha iyi anlaşılması gerektiğini düşünüyorum. Hep birlikte, daha adil bir toplum yaratmak için bu bireylere daha fazla fırsat tanımalı, hayatı herkes için daha erişilebilir hale getirmeliyiz.