Eritre Fakir Mi? Bir “Gece Yarısı Sohbeti” ile İlerleyelim
İzmir’de bir akşam arkadaşlarla çimenlere serilmiş bir battaniyede toplanıp, evdeki televizyonun bozulmuş olması yüzünden, bir şekilde dışarıda sohbet etmeye başlamıştık. Konu bir şekilde “dünyadaki yoksulluk” meselelerine kaydı. Fakat, o kadar çok fikir yumağına daldık ki, herkes bir şekilde en vahim örnekleri bulmaya çalışıyordu. Bir arkadaşım, “Ya Eritre’yi biliyor musunuz? Fakir mi?” diye bir soru attı ortaya. Ciddi ciddi, “Eritre fakir mi?” diye sorgulamak da ne demekti? Kendi kendime, “Hadi ya, bu soruya ne cevap versem?” diye düşündüm, zira aklımdan o anda bir sürü şüpheli düşünce geçti.
Bu yazıda, Eritre’nin gerçekten fakir olup olmadığını anlamaya çalışırken, biraz mizah, biraz derin düşünce ve çokça da “acaba bu soruya cevap vermek ne kadar zor olur?” diye düşündüm. Hadi gelin, eğlenceli bir bakış açısıyla, “Eritre fakir mi?” sorusuna da eğilelim.
Eritre Nedir, Ne Değildir?
Öncelikle, “Eritre” denilince akla gelen en yaygın şey, 1993 yılında Etiyopya’dan bağımsızlık kazanarak kendi başına bir ülke haline gelmesi… Benim gibi bir İzmirli’nin kafasında ise “Eritre” deyince hemen “Eritreli Kuzu Çevirme” gibi lezzetli bir şey gelir, tabii ki ama orada duralım, çünkü biz şimdi yoksulluk üzerine bir sohbet yapıyoruz.
Eritre, Afrika’nın Horn bölgesinde, Kızıldeniz’e kıyısı olan, az nüfuslu ama farklı bir politik yapıya sahip bir ülkedir. İşte burası aslında biraz kafa karıştırıcı. “Fakir mi, zengin mi?” sorusunun cevabı, büyük ölçüde o ülkenin tarihsel ve ekonomik yapısına bağlıdır. Eritre, büyük bir savaşın ardından bağımsızlığını kazanmış, sonra da ciddi şekilde yoksulluk, iç savaş ve bazı büyük altyapı problemleriyle uğraşmıştır. Kısacası, zenginlik ya da refah daha çok uzak bir hayal gibi duruyor. Ama yine de bunun arkasındaki hikâyeye de biraz daha dikkatle bakmamız lazım.
Eritre: Tarihsel Bir Arka Plan
Eritre, tarihsel olarak büyük bir stratejik öneme sahip bir yer. Mısır, Sudan, Suudi Arabistan ve hatta Kenya gibi ülkelerle kara sınırları var. Ama buna rağmen, ekonomik anlamda pek fazla ilerleme kaydedememiş. Hangi ülkede yoksa, burada da var: Savaşlar, yoksulluk, kaynak sıkıntıları, altyapı eksiklikleri… Benim aklımdan geçen o kadar klişe şey vardı ki. Mesela, “Dünyanın en fakir ülkelerinden biri mi?” diye soracak olursak, aslında cevap evet. Eritre, gelişmekte olan bir ülke olmasına rağmen, pek çok temel hizmetin ve altyapının eksikliği nedeniyle ciddi bir yoksulluk sorunu yaşıyor.
Ama tabii, her fakirlik birbirinin aynısı değil. Bazı fakirlikler daha stratejik, bazıları ise sadece kaynak eksikliğinden kaynaklanıyor. Bu arada, unutmayın ki, insanların ekonomik durumlarını anlatan kelimeler çok “gri” olabiliyor. Eritre’nin durumu da öyle.
Eritre Fakir Mi? Kısa Bir Diyalogla Cevap Verelim
Bir arkadaşımın, soruyu şaka yaparak sorması o kadar hoşuma gitmişti ki, bu soruyu gerçekten ciddiye alarak cevap vermek zorunda hissettim. İçimden geçeni hemen söyleyeyim:
Ben: “Evet, ama bu sadece Eritre’nin değil, Afrika’nın birçok yerinin sorunu. Kaynaklar az, altyapı eksik, politik zorluklar… Fakirlik derken, bu sadece parayla ölçülecek bir şey değil ya, mesela kültürel zenginlik nasıl?”
Arkadaş: “Bunları zaten hep duydum ya, ben fakirlik falan istemiyorum, buna bir çözüm bulalım!”
Ben (düşünerek): “Çözüm bulmak lazım, ama ne yazık ki yalnızca dışarıdan bakınca, ‘Eritre fakir’ gibi görünse de, o insanları anlamadan, aslında o insanların hayatta başka neyle zenginleştiğini, nasıl hayatta kalmaya çalıştıklarını düşünmemiz lazım.”
Böylelikle cevabı biraz daha düşündüm. Tabii, arkadaşlarımın anlattığı hayattan çok farklı bir hayat bu. Şehirde yetişmiş, her türlü rahata alışmış insanın, bu tür meseleleri anlaması bazen zor olabiliyor. Her ne kadar gerçekleri gördükçe, ben de bu soruya biraz daha derinlemesine bakmaya başladım.
Eritre’nin Ekonomik Durumu
Gelin, Eritre’nin ekonomik durumu üzerine biraz daha bilgi verelim. Eritre, Afrika’daki en yoksul ülkelerden biri olmasına rağmen, gelişen ekonomisiyle dikkat çekmeye çalışıyor. Temel sektörler arasında tarım ve balıkçılık var. Ama bu sektörlerdeki verimlilik de birçok ülkeye göre oldukça düşük. Bir de üzerine ekonomik ambargolar, dış yatırım eksiklikleri eklenince, gerçekten çok zor bir durumda olduklarını anlamamak elde değil.
Eritre’nin ekonomisini anlamak için biraz daha detaya inmek gerek. Gelişmekte olan ülkelerde sıklıkla karşılaşılan zorluklar burada da karşımıza çıkıyor: düşük kişi başı gelir, yüksek işsizlik oranları, altyapı eksiklikleri, sağlık hizmetlerinin yetersizliği ve eğitim sisteminin zorlukları. Ama yine de “fakir” dediğimizde, bu terim biraz yükselebiliyor. Çünkü, insanların hayatta kalma mücadelesinin en derin noktasına gitmişken, sadece ekonomiyle ölçmek, başka bir bakış açısına da haksızlık olabilir.
Gerçekten Fakir Mi? Biraz Daha Mizahi Bir Bakış
Hayatın ironisi şurada ki, ben bile bazen “Neden bu kadar takıldım bu Eritre işine?” diye düşünüyorum. Gerçekten basit sorular soruyoruz, ama bazen derinlikli cevaplar bekliyoruz. Eritre, tabii ki, ekonomik olarak zorluklarla karşı karşıya ve bu çok açık. Ancak, “Eritre fakir mi?” sorusunun arkasında daha fazlası var. Benim gibi sürekli espri yapan biri, bu tür soruları duyduğunda, derin düşüncelerle bir çelişki yaşar: “Fakirlik ne demek ki? Bu sadece maddi bir şey mi?”
Şimdi, diyelim ki bir arkadaşım bana gelip, “Eritre’de hiç Pizza Hut var mı?” derse, orada zaten cevap bellidir: “Tabii ki yok, dostum! Eritre’ye gitme, en iyi pizzayı burada bulacaksın.” Ama bunu sadece ekonomik açından ele almak, aslında yanlış olurdu. Çünkü bazen daha önemli olan şey, insanların orada nasıl bir kültür ve dayanışma içinde yaşadıklarıdır. Fakirlik, belki de “zenginlik”ten farklı olarak, hayatı nasıl algıladığınızı belirleyen bir şey.
Sonuç: Fakirlik Bir Kavram, Ama Hayatın Kendisi Daha Farklı
Sonuçta, “Eritre fakir mi?” sorusu, oldukça karmaşık bir sorudur. Eritre, kesinlikle bir dizi ekonomik zorlukla karşı karşıya ama aynı zamanda bu ülkede yaşam mücadelesi veren insanlar, hayatta kalmanın ve mutluluğu bulmanın farklı yollarını da keşfetmişlerdir. Onlar için fakirlik, yalnızca para değil; bazen hayatın zorluklarına rağmen, günlük küçük zaferler ve dayanışmalarla kazanılan bir değer olabilir.
Eritre’nin ekonomik durumu kötü olsa da, bizlere bir şeyi hatırlatıyor: zenginlik, aslında para ya da materyal şeylerle sınırlı değil. Hayat, sahip olduğumuz değerlerle ve nasıl bir arada yaşadığımızla şekillenir. Bu nedenle, bazen “fakir” diye düşündüğümüz yerler, bizlere çok daha derin hayat dersleri verebilir.