Tekabül Etmek Ne Demek TDK? Sorusu Üzerine Bir Yorum ve Hikâye
Hepimiz bir şeyler söylerken bazen kelimelere takılıp kalırız. O an düşündüğümüzün tam tersi bir şey söylediysek, hemen iç sesimiz devreye girer: “Neyse, boş ver. İyi ki kimse duymadı.” Ama bazen o kelime bizi peşinden sürükler ve her defasında da “Acaba ne demekti o?” diye düşünmeye başlarız. İşte bugün, benim de bir türlü aklımdan çıkaramadığım ve hâlâ anlamını tam olarak çözmediğim bir kelime var: tekabül etmek.
Hadi başlayalım, çünkü bir kelimeyi anlamadan hayatı nasıl anlamlandıracağız, değil mi?
“Tekabül Etmek” Ne Demek? TDK Ne Diyor?
Tabii ki önce doğru kaynağa, TDK’ye bakalım. Tekabül etmek ne demek diye arattığımda, karşımıza şu tanım çıkıyor:
Tekabül etmek: Bir şeye karşılık gelmek, denk olmak. Yani, bir şeyin başka bir şeye denk olması, birbirini tamamlaması ya da bir şeyi temsil etmesi anlamına geliyor.
Vay be, bu kadar basit bir şeymiş. Ama tabii ki, olay o kadar basit değil. Çünkü bu kelimeyi ilk duyduğumda “ne oluyor ya, hangi Arapça kelimeden türemiş bu?” diye içimden geçirdim. Hepimiz öyle değil miyiz? Bilmediğimiz bir kelime duyduğumuzda, önce TDK’den bakarız, sonra kafamızda bir anlam üretiriz. Bu da öyle oldu işte.
Hayatın İçinden Tekabül Etme Durumları
Geçen gün bir kafede arkadaşlarımın yanında “tekabül etmek” kelimesini ilk kez kullandım. O kadar doğal bir şekilde söyledim ki, kimse fark etmedi. Ama sonra kendi kendime düşündüm: “Bu kelimeyi nasıl kullanabilirim ki? Ne oluyor burada?”
Arkadaşım:
— Abi, şu an çok tuhaf bir şey söylüyorsun. Ne demek tekabül etmek ya?
Ben:
— Ne demek mi? Yani… bir şeyin denk olması. Mesela, senin o fırıncıdan aldığın ekmekle, şu benim yediğim ekmek tekabül ediyor. Yani birbirine denk, birbirinin karşılığı falan.
Arkadaşım:
— Yani… senin aldığın ekmekle benim aldığım ekmek arasında “denk olmak” ne zaman oldu?
Ben:
— Bak, sana çok komik bir şey söyleyeceğim, ama önce bir düşün. Ekmekle “tekabül” etmeye çalışan birinin kafası nasıl karışır?
Arkadaşım:
— Abi, gerçekten senin kafa dağılmış, fırın ekmeği ile tekabül etmek… Hadi ya, geç!
Gülüştük. Ama içten içe düşündüm. Bu tekabül etmek gerçekten nasıl bir kelime ya? Çıkış noktası o kadar sağlam, o kadar sade ki, ama bir türlü oturmadı kafamda.
Tekabül Etmek ve Benim Aklımdaki Karmakarışık Dünyalar
Düşünmeye başladım, aslında hayatımda tekabül etmeyen ne çok şey var! Mesela bir sabah uyanıp, kahvaltıyı yaptıktan sonra bir fincan çay içmekle bir öğleden sonra, otobüse bindiğinde birinin sana ‘tekabül etmek’ zorunda kaldığı durumlar var.
Bir de düşünün, hayatımızda her şey denk değil. Mesela ben — bakın, kendimle dalga geçiyorum ama bu gerçekten çok önemli — her zaman sabah 7’de uyanan, hiç geç kalmayan biri olmayı çok isterdim. Ama o sabahki saati kurduğumda ne yazık ki tekabül etmiyor. Yani ne oluyor? Alarm çalıyor, gözümü açıyorum, ama ben hala “5 dakika daha, okey” diyerek o son saniyeyi geçiriyorum.
Bazen “tekabül etmek” bir his, bir düşünce ya da bir ortamla da bağdaşıyor. Mesela, toplu taşımada sıkça karşılaştığım bir şey vardır: İşe giderken birinin hiç tanımadığı birine yaptığı şikayet. “Bunun burada ne işi var, şu an şuradayım ve tekabül etmiyor!” diyorsunuz. İşte ben o durumdayım. Toplu taşımada, insanların hiç tanımadığı birine ne kadar çabuk doğru ya da yanlış yükleme yaptığını gözlemliyorum. Birisi size bir kelime söylese ve siz bunu tekabül etmek olarak hissetseniz ne olur? Tek bir kelime ile tek bir arıza!
Sonuç: Tekabül Etmek, Ama… Biraz Daha Eğlenceli!
Bir kelimenin ne anlama geldiğini öğrenmek, bazen eğlenceli olduğu kadar kafa karıştırıcı olabilir. “Tekabül etmek” de işte öyle bir şey. Bazen insanlar kelimeleri doğru anlamak için fazlaca uğraşırken, kelimenin kendisi de onlara fazlaca şüpheli görünür. Ama hayat da tıpkı bu gibi bir şey; her şeyin denk olması, bazen o kadar da mümkün olmuyor.
İç sesimle dalga geçiyorum, ama itiraf etmeliyim: Tekabül etmek, hayatın her alanında karşılaştığımız, denklemleri kurmaya çalıştığımız ama bazen de kuramadığımız bir kavram. Yani, bir şeyin başka bir şeyle “denk” olması, aslında tamamen hayatın küçük parçasıymış gibi görünse de, birdenbire büyür, karmaşıklaşır ve işin içine mizah bile katılabilir.
Sonuçta, tekabül etmek ne demek? TDK’nin dediği gibi, bir şeyin karşılığı olmak. Ama hayat öyle bir şey ki, her zaman “tekabül” etmiyor. Ve belki de bu yüzden hepimiz kendi anlamlarımızı yaratıyoruz.